Илтгэх урлагийн тvvх нь хvмvvсийн хэл яриа бий болсон цагаас эхлэн vvсчээ.

Судар номонд єгvvлснээр сэтгэгчдийн нрмлол, цэц булаалдсан маргаан, олны ємнє vг хэлэх, улс тєрийн илтгэл , байлдан дагуулалтыг тунхаглах зэрэг олон тєрлийн хєгжлєєр илтгэх урлаг буюу “Rhetorica” vvсчээ. Харин мянга мянган зvрхний цохилох хэмийг нэгэн агшинд байлдан дагуулах тэнгэрлэг их хvчийг эзэмшсэн уран илтгэгчийг “Lector” гэх болжээ. Илтгэл нь Ethos, Logos, pathos / Эхлэл, єрнєл, тєгсгєл/ гэсэн гурван vндсэн хэсгээс бvрдэх бєгєєд эдгээр нь улам нарийсан нягт нямбай мэдрэмж шаардсан сэтгэл зvйн байлдан дагуулалт, урлаг болтлоо хєгжсєн байна. Юлий Цєзарь vгээр Ромыг эрхшээж , Македоны Александр орь залуухан насандаа vгийн хvчээр улс гvрнээ эмхэлж, Напеолон Бонапарт vгээр европыг манлайлж энэ зууны алдартай Мартин Лютер Кинг ч сая сая хар арьстнуудыг vгийн хvчээр эрх чєлєєтэй болгож чадсан.

Чухамдаа vгийн тарни мэт хvч, гайхамшиг мэт увьдис нь тvvнийг єєрийн болгох гэсэн уйгагvй сэтгэлийн vр дvн, хичээл зvтгэлиин шагнал байсаар иржээ

Монголд

Тэмvvжин нэгэн цагт vг, эр зоригийн гайхамшигаар “Чингис” алдарт хvрч, Их бага хаадууд, цэцэд мэргэд нь vгээр vйл хэргээ мєнхєлж чадсан. Цогт Хун тайж, Ноён хутагт Данзанравжаа, Б.Ренчин, Ц. Дамдинсvрэн зэрэг ард тvмний дундаас vгийн гайхамшигт тєгєлдєржсєн олон зуун мэргэд тєржээ. Хорьдугаар зууны эхэн vеийн тvvхэнд дэхь хамгийн алдартай Илтгэгчид бол Дамдины Сvхбаатар, Хорлоогийн Чойбалсан нар яах аргагvй мэн. Харин Цагаан морин жилийн Ардчилсан хєдєлгєєний лидерvvдээс ард тvмэнд хамгийн их vг нь хvрч чадсан хvн бол одоогийн Ерєнхий сайд Ц.Элбэгдорж. Єдгєє Монголын нийгмийн салбар бvрт давтагдашгvй авъяастай илтгэгчид цєєнгvй болжээ. Тэдний дундаас Фэнг шvйгийн гэгдэх С.Ганбаатар, Хан уул дээд сургуулийн ректор Ц.Дэмбэрэл, ИЗИС-н ректор Ц.Ням-Осор, УИХ-н дарга Н.Энхбаяр , Хамба лам Чойжамц зэрэг олны танил хvмvvсийг нэрлэж болохоос гадна сул vггvй ярьдаг Ерєнхийлєгч Багабанди гуай ч ярих чадвар, бичгийн соёлоороо давтагдашгvй нэгэн.

Илтгэх урлагийн чиглэлээр хамгийн анх нийгэмд vйл ажиллагаа явуулж эхэлсэн албан ёсны байгууллага бол “Нээлттэй Мэтгэлцээн Ассоциаи”. 1998 оноос vйл ажиллагаагаа Соросын сангийн тєслєєр хэрэгжvvлж эхэлсэн энэ байгууллага Нээлттэй Мэтгэл-цээний Холбоо нэрээ нийтэд танигдсан . 2003 онд Б.Энхболд , Г.Отгонрагчаа, С.Эрдэнэболд, Ц.Амартvвшин, Н.Цогтгэрэл, С.Буяндэлгэр, Н.Эрдэнэ-Єрнєх, Г.Солонго тэргvvтэй хэсэг залуус энэ байгууллын vйл ажиллагааны хvрээнд “Илтгэх чадвар дээш-лvvлэх сургалт”-ыг 7 хоногийн хєтєлбєртэйгээр зохион байгуулс-наар єдгєє 19 сургалтаар 460 гаруй хvмvvс ярианы чадвараа дээш-лvvлжээ. Ярих урлагийн чиглэлээр Монголд анх удаагаа бие даан зохиогдсон энэхvv сургалт эхэлсний дараахан “Missing link” нэртэй цуврал илтгэлээ Ц.Элбэгдорж тависнаар нийгэм дэхь энэ урлаг улам тvлхvv хєгжиж ийм тєрлийн шинэ шинэ байгууллага байгуулагдах vндэс болсон байна. Єнгєрсєн 2-р сард “Оюуны Индэр” нэртэй Yндэсний уран илтгэгч шалгаруулах тэмцээнийг анх удаагаа зохиосноор Монголд Илтгэх урлагийн гэх шинэ орон зай, шинэ хvлээлт буй болсон байлаа. Нээлттэй Мэтгэлцээн Ассоциацийн “Илтгэх урлаг”-ийн чиглэлээр явуулж буй vйл ажиллагаанд энэ чиглэлийн эрдэмтэн мэргэд, судлаачид ч тvлхvv оролцож єєрийн хувь нэмрээ оруулсаар байна. Удирдлагын академын захирал П.Увш, МУИС-н доктор Ц.Сvхбаатар , Цагдаагийн академын дэд захирал Д.Зvмбрэллхам нар болон илтгэх урлагийн тухай гайхалтай номуудыг бvтээсэн, уран илтгэгч, доктор Б.Гэрэл зэрэг хvмvvсийг хvндэтгэн нэрлэж болно. 2004 онд Илтгэх урлагийн чиглэлээр Ц.Баатархvv, Д.Аюур-бунь тэргvvтэй “Монголын Лектор тєв” байгуулагдаж vйл ажил-лагаагаа явуулж эхлээд байгаа бол 2005 Г.Дамдинням, Н.Батсvмбэрэл тэргvvтэй “Монголын Мэтгэлцээний Нэгдсэн Нийгэмлэг” байгуулагджээ. Энэ бүгд саяхан хэрнээ өдгөөгөөс гурван жилийн нүүр үзээд байгаа юм. Энэ багагүй хугацаанд олон ТББ байгуулгууд байгуулагдаж, сургалт явуулж байгаа боловч тэд зөвхөн амар аргаар мөнгө олох гэсэн явуургүй нөхдийн арга болсон байна.