17-37 насандаа Афинд суурьшиж, гүн ухаантан Платоны Академид суралцжээ. Тэрээр жижигхэн нүдтэй, тультраа хэлтэй, машид ганган хувцаслаж, үсээ ямагт гоёмсгоор засуулдаг хүн байлаа.

25 насандаа Аристотель Герегийн нэгэн хот улс болох Хермийн захирагчийн өргөмөл охинтой гэрлэсэн бөгөөд хүү, охин хоёртой байсан юм. Аристотелийн эхнэрийн тухайд бол тэрхүү Хермиас гэгчийн төрсөн охин ч гэдэг, бүр татвар эм нь байсан ч гэдэг аж. Гэхдээ Хермиас тайган хүн байсан нь баттай юм билээ.

Түүний багадаа цуг тоглодог байсан Филиппийн хүү бол хожмоо ертөнц даяар алдраа дуурсгасан аугаа их байлдан дагуулагч Македоны хэмээх Александр гэдгийг бид мэднэ. Чингис хаантай эн зэрэгцэн яригддаг энэ их жанжны номын багш нь Аристотель байсан юм. Александр хаан багшдаа “Энэ хөшөөг Никомахын хүү, бурхан ухаант мэргэн Аристотель танаа зориулж Александр босгов” гэсэн бичээс бүхий хөшөө бариулсан юм. Александраас нэг удаа “Та яагаад багш Аристотелийг эцэг Филиппээсээ өндөрт үзэж, хүндэлдэг юм бэ?” гэж асуухад тэрээр:

-Эцэг минь миний биеийг бүрэлдүүлж тэнгэрээс газрыг онуулан буулгасан. Харин Аристотель миний сэтгэлийг бойжуулж, намайг газраас тэнгэр өөд өргөсөн юм гэж хариулсан тухай домог байдаг.

Гэхдээ энэ бол домог төдий л юм шүү дээ. Магадгүй эрх мэдэлд дуртай Александрын хувь Аристотель зүгээр л хааныг бүдүүлэг харанхуй хүн биш гэдгийг харуулах нэр төрийн төдий багш байсан ч юм бил үү? Цөөнгүй сурвалж бичигт дурдсанаар бол, Александр насан туршдаа философийн талаар юу ч ойлгоогүй, ойлгох ч чадваргүй дураараа залуу хэвээр үлдсэн аж. Гэхдээ тийм суут багштай байна гэдэг жир хэрэг биш гэдгийг хүлээн зөвшөөрөхөөс өөрцгүй. Юутай ч хаантан багшийгаа асар их ивээн тэтгэдэг байсан бөгөөд, Аристотелийг амьтан зурах үед өмнө нь амьтдыг дуурайн зогсож зуруулдаг хэдэн мянган боол байсан гэнэ. Сэтгэгч маань үргэлж ёжтой инээвхийлж явдгийн учрыг үеийнхэн нь “Тэр өөрийгөө Платны шавь, эрдэм мэдлэгээрээ хаан Александраас хавьгүй өндөрт гарсан хүн гэж бодож явдгийнх” гэлцдэг байжээ.

Нийтийн тооллын өмнөх 336 онд Аристотель Афинд өөрийн сургуулийг нээв. Сургуулиа Афины Ликее хэмээх дүүрэгт нээсэн тул уг нэрээр нэрлэжээ. Одоогийн “лицей сугууль” гэдэг нь чухам эндээс гаралтай үг юм. Тэндээ Аристотель шавь нарынхаа хамт хашаан дотуур холхин зугаалах зуураа лекц уншдаг байлаа. Утга зохиолын онолын олон асуудал чухам тэдгээр лекцүүд дотор анх хөндөгдсөн билээ.

Аристотель өмнөх үеийнхээ философичдыг бодвол жинхэнэ профессор байсан юм. Түүний сургаалууд системтэй, үзэл бодол нь сэдэвчлэгдэн ангилагдсан, бүтээл туурвил нь шүүмжлэлт байр суурь ихтэй, хүүрнэл зохиолын шинжтэй байснаараа онцлог. Урьдын сэтгэгчид голчлон шүлэглэж санаагаа илэрхийлдэг байсан. Түүнд шуналтай гэнэ сэтгэлгээ, шашны мухар сүсэг байсангүй. Нэг үгээр хэлбэл, философичийн хувьд тэр бүрэн гүйцэд боловсорсон, гаргадаг алдаа нь ч нас ухаан жигдэрсэн хүний алдаа байлаа.

Тус сургуулийн хүрээнд заримдаа тун ч хачирхалтай хичээлүүд ордог байсныг энд тэмдэглэх нь зүйтэй болов уу. Жишээлбэл “Хүн өөрийгөө бусдаас илүү хайрлах ёстой юу, хэн нэгнийг өөрөөсөө илүү хайрлах ёстой юу?” гэсэн сэдвээр бүхэл бүтэн цуврал хичээл зааж байсан баримт бий. Тэгээд эцсийн дүнд хүн өөрийгөө бусдаас илүүд тавих нь тэнэг хэрэг, өөрт нь сайн санаж явдаг хүнийг өөрөөсөө илүү хайрлах ёстой гэсэн гаргалгаанд хүрч байжээ.

Аристотель сургууль байгуулснаасаа хойш бичгээр зохиол бичихийг бүрмөсөн орхиж, зөвхөн аман сургаал л айлддаг болсон тул түүнийг нас барснаас хойш шавь нар нь ярьсныг нь ихэнхдээ мартаж, бүр 200 орчим жилийн дараа л сая сэргээсэн гэдэг.

Тэр өөрөө зоологид онцгой сайн байсан боловч зарим талаар өөрийн биеэр, зарим талаар хамтран ажиллагчдаараа дамжуулан одон орон судлал, математик, ургамал судлал гэх мэт салбаруудад эстетика, этика болон улс төрийн төрөлд хийсэн шигээ агуу их судалгаа шинжилгээний ажил гүйцэтгэсэн байна. Жишээ нь: төрийн амьдралыг судлахдаа 158 төр упсын үндсэн хуулийн бичгийг эмхэтгэн тодорхойлжээ. Түүний 150 гаруй бүтээлийн нэрийг бүртгэсэн байгаа бөгөөд судлаачдын үзэж буйгаар эдгээр бүтээлүүд 450000 орчим мөр бүхий ажээ. Онцгой оюун ухаантай энэ хүн юмыг бодит талаас нь авч үздэг, хүлээцтэй уян хатан, бага зэрэг егөөтэй, хүнлэг мөн чанартай нэгэн байлаа.